Omgaan met je rouwende kind

Verschillen zijn groot

Om kinderen en jongeren op een grote hoop te gooien is niet handig. Net zoals er veel verschillen zijn in het rouwproces, zijn er legio verschillen per levensfase. Het is echter lastig hier literatuur bij te vinden, het lijkt erop dat die ontbreekt zelfs.
Input is dan ook welkom, zie hiervoor de contactpagina.

Naar school, studie of werk

Kinderen en jongeren die de suïcide van een dierbare meemaken, moeten doorgaans na verloop van tijd terug naar school of studie. Het ene kind gaat al meteen de volgende dag naar school, waar het andere liever een paar weken thuisblijft. En waar het ene kind zich prettig voelt in de klas, zal het andere zich juist afzetten tegen de dagelijkse routine.
De gang naar school is niet altijd eenvoudig. Iedereen voelt zich zichtbaar ongemakkelijk, zowel docenten als medeleerlingen.

De leerling zelf voelt dit haarfijn aan, maar kan daar geen woorden aan geven zonder al teveel aandacht op zichzelf te vestigen. Bovendien verliest het soms zomaar opeens de aansluiting met de rest. De andere leerlingen hebben het over alledaagse zaken, terwijl deze leerling worstelt met groot verlies.

Jongeren die teruggaan naar hun werk, lopen er vaak tegen dezelfde zaken aan. Ook collega’s vinden zaken als rouw en suïcide heel lastig, de meeste mensen lopen daar met een grote boog omheen.
Je kind vereenzaamt dus in de groep.

Je bent zelf ook in de rouw

In veel gevallen betreft het verlies dat je kind meemaakt een verlies dat jijzelf ook doormaakt. Dan is het extra moeilijk er voor je kind te zijn: je moet zelf alle zeilen bijzetten om niet om te vallen.
Realiseer je dat veel mensen vinden dat het verlies voor jou erger is dan voor je kind, maar dat je kind dat zelf misschien ook wel vindt. Kinderen, hoe oud ze ook zijn, zijn geneigd in dit soort ernstige situaties de ouders voor te laten gaan en vragen zelf aanvankelijk weinig aandacht.

Praat met je kind en laat het weten dat er ruimte is voor zijn of haar rouwproces. Samen rouwen is nagenoeg onmogelijk, omdat iedereen zijn eigen proces doorloopt, maar samen bespreken wat je meemaakt en waar je tegenaan loopt, schept veel ruimte.
Je hebt elkaar nodig!

Maar blijf daarbij beseffen dat je kind je kind is en probeer te leunen op andere volwassenen in je netwerk. Heb je die niet en heb je wel behoefte aan steun, zoek dan liever professionele hulp (zie: adressen voor hulp en zorg), opdat je kind niet in een verkeerde ‘rol’ terechtkomt.

Als je als gezin rouwt, zal het vroeg of laat kunnen gebeuren dat er ruzies ontstaan. Dit doordat de een in een heel ander tempo rouwt dan de ander, en dat kan tot onbegrip leiden. Probeer niet in de verwijtende rol terecht te komen: hoe onuitstaanbaar de puber op dat moment ook mag zijn, het is voor iedereen ontzettend moeilijk.

Wees ook gewoon eerlijk over je eigen gevoelens. Je kunt die nu eenmaal niet steeds parkeren en je puber merkt echt wel op dat je je niet goed voelt. Benoem je gevoelens van verdriet en boosheid, maar spreek ook het vertrouwen uit dat je er wel doorheen komt. De meeste kinderen voelen zich snel verantwoordelijk voor jouw ellende en willen die voor je oplossen, terwijl ze al genoeg aan hun eigen hoofd hebben.

Kenmerken van rouw

Voor kinderen en jongeren in de rouw geldt hetzelfde als voor ieder ander persoon: geen enkele rouwende is hetzelfde. Het is dus zaak goed op te letten op de signalen die het kind zelf afgeeft, om daarop te kunnen inspelen met passende hulp.
Een aantal zaken zijn wel min of meer algemeen (de term ‘kind’ staat dus ook voor jongere):

  • Het kind heeft een lagere concentratiespanne.
  • Het kind is moe.
  • Het kind is snel overprikkeld en raakt sneller geïrriteerd.
  • Het kind is sneller emotioneel, en dat betreft alle emoties uit het spectrum. Kind kan dus ook heel boos zijn, zonder zichtbare of duidelijke aanleiding.
  • Het kind weet niet wat het wil.
  • Het kind kan terugvallen in leeftijd, dat wil zeggen dat het gedrag laat zien dat bij jongere kinderen past.
  • Ook een kind kan zich schuldig voelen over de dood van de dierbare.
  • Het kind kan vinden dat het zelf geen recht heeft op verdriet, omdat dit voor de ouder(s) veel erger is. Nog erger: de omgeving kan dit ook vinden.

Bij oudere kinderen geldt nog iets extra. Jongeren willen namelijk graag ‘normaal’ gevonden worden en bij de groep horen. Dat kan betekenen dat de jongere vanuit schaamte en angst voor stigmatisering gaat ontkennen dat er iets aan de hand is. Houd dat goed in de gaten.

Menig kind in de rouw blijft vrolijk aan de buitenkant, terwijl het zich diep vanbinnen eenzaam en ellendig voelt.

Waar moet je op letten

Jongeren hebben net als volwassenen behoefte aan de waarheid. Draai er dus niet omheen, dat maakt dat de jongere zich niet serieus genomen voelt.
Jongeren zullen zich meer afsluiten van hun omgeving dan volwassenen. Enerzijds om de omgeving te sparen, anderzijds omdat ze in een levensfase zitten waarin ze juist bezig zijn met zelfstandigheid. Zorg dat je er dus bent en dat je duidelijk maakt dat je de jongere ziet. Ook al geeft deze aan niet te willen praten, blijf duidelijk maken dat die ruimte er wel is.

Jongeren hebben doorgaans behoefte aan informatie, om te checken of hun beleving wel normaal is. Kijk zo nodig met hen mee waar die informatie te vinden is. Boeken, websites, sociale media. Zie voor tips: www.stilgeweest.nl/adressen-en-informatie-ouders

Blijf letten op signalen die de jongere afgeeft. Soms duurt het een hele tijd, wel jaren zelfs, voordat de jongere werkelijk begint te rouwen. Vaak staat de omgeving daar dan helemaal niet meer voor open.
Zorg dat je ruimte blijft geven voor dit rouwproces. En besef dat een hoop voor jou niet te begrijpen gedrag hieraan toegeschreven kan worden.

Als praten met de puber lastig is – en praten met pubers kan heel moeizaam verlopen – probeer het dan te combineren met een handeling. Samen wandelen, afwassen, autorijden, het zijn allemaal momenten waarop een gesprek minder beladen voelt en dus makkelijker op gang komt.

Wees alert op suïcidale uitingen van het kind. Zelfdoding van een dierbare leidt niet zelden tot een doodswens bij nabestaanden. Blijf ook alert bij de zgn. vrolijke nabestaanden.
Neem in geval van twijfel, ook als het juist je eigen gedachten en gevoelens mocht betreffen, contact op met 113.

Nog meer tips voor omgaan met kinderen in de rouw staan op ons platform toenwashetstil.nl op de website van In de Wolken.